Oyunların kalbi hangi semtte atıyor?

Melisa Vardal – İstanbul’un tiyatro tarihi denildiğinde akla ilk gelen adreslerden biri kuşkusuz Beyoğlu. Uzun yıllar tiyatroların, sanatçıların ve bağımsız toplulukların buluşma noktası olan semt, son yıllarda artan kiralar, mülkiyet değişiklikleri ve ekonomik güçlükler nedeniyle çok sayıda sahnesini kaybetti. Ancak son dönemde yeniden açılan tiyatrolar ve yeni mekânlarla Beyoğlu’nda bir hareketlilik yaşanıyor. Bu dönüşümün diğer tarafında ise özellikle son yıllarda bağımsız tiyatroların önemli merkezlerinden biri hâline gelen Kadıköy bulunuyor. Beyoğlu’ndaki mekân kayıplarının ardından bazı tiyatro topluluklarının yöneldiği Kadıköy, bugün İstanbul’un bağımsız sahne haritasında önemli bir yer tutuyor. Sosyal Tiyatro ve Film İnisiyatifi (SoFİ) imzalı sosyolog Ayşegül Algan ve gazeteci-eleştirmen Mustafa Kara’nın hazırladığı rapora göre, bağımsız 24 tiyatro sahnesiyle Kadıköy, İstanbul’daki en çok sahneye sahip ilçe.

Gelenler ve gidenler

Geçen yıl, Kadıköy’de yeni tiyatro mekânlarının seyirciyle buluştuğu bir dönem oldu. Kadıköy Oda Tiyatrosu, Tiyatro Ka, Kot1 Tiyatro, Mayor Sahne, No2 Sahne, Terapi Sahne ile Entrik Sahne son dönemde açılan bağımsız sahneler arasına adını yazdırdı. Yeldeğirmeni’nde faaliyet gösteren Kot1 Tiyatro’dan Hasanpaşa’daki Terapi Sahne’ye, Bostancı’daki Mayor Sahne’den Rasimpaşa’daki Tiyatro Ka’ya uzanan mekânlar Kadıköy’ün farklı mahallelerine yayılan tiyatro üretimini gösteriyor. Bu hareketlilik yalnızca küçük ölçekli bağımsız sahnelerle de sınırlı değil. Kasım 2023’te Moda Caddesi’nde açılan Kadıköy Eğitim Sahnesi, yetişkin ve çocuk tiyatrosundan konserlere uzanan programıyla ilçenin gösteri alanlarına eklendi. 2021 yılında seyirciyle buluşan Alan Kadıköy ve yine aynı yıl açılan Müze Gazhane de Kadıköy’ün tiyatro haritasını şekillendiriyor. Paribu Art da yine bu örneklerden biri. Kadıköy’deki tiyatro hareketliliğinin diğer yüzünde ise kapanan sahneler var. 2012’de kurulan Kadıköy Emek Tiyatrosu, ağır ekonomik koşullar nedeniyle geçen yıl faaliyetini sonlandırdı. Yaklaşık 13 yıl boyunca bağımsız tiyatro üretimine alan açan sahnenin kapanışı, ilçedeki bağımsız tiyatro çevrelerinde de yankı buldu. Yine geçen yıl Feyk Sahne de perdelerini tamamen kaparken pandemideki ağır ekonomik koşullar nedeniyle Kadıköy Theatron ve Öykü Sahne de faaliyetlerini durdurmuştu.

Afife Jale’nin sahnesinden yıkıma

Kadıköy’ün tiyatro geçmişi ise bugünkü bağımsız sahne hareketinden çok daha eskiye uzanıyor. İlçenin kültürel hafızasında önemli bir yere sahip Apollon Tiyatrosu’nda Afife Jale, Hüseyin Suat’ın Yamalar oyununda Jale adıyla ilk kez 1919’da seyirci karşısına çıktı. Mekân ilerleyen yıllarda sinemaya dönüştürülerek önce Apollon, ardından Hale Sineması adıyla kullanıldı. 1996’dan itibaren Rexx olarak faaliyet gösteren sinema ne yazık ki yitirilen hafızamızın bir parçası oldu.

Beyoğlu yeniden can buluyor

Beyoğlu’nda son yıllarda yeni sahneler açılırken tarihi mekânlar da yeniden sanat hayatına kazandırılıyor. İstos Sahne 2023’te 150 yıllık tarihi Büyük Zarifi Apartmanı’nda kapılarını açarak ilçedeki bağımsız tiyatro hareketliliğine katılan mekânlar arasında yer aldı. Metrohan da tiyatro gösterileri ve kültür-sanat etkinliklerine ev sahipliği yapmaya başladı. Uzun süredir kapalı olan Muammer Karaca Tiyatrosu, restorasyon çalışmalarının ardından yeniden açıldı. FİTAŞ Pasajı’ndaki FİTAŞ Dünya Sahnesi, iki salonuyla seyircisini ağırlamaya başlarken İstos Sahne de Aznavur Pasajı’nda ikinci mekânında perde açtı.

Kaynak: Milliyet