Dumanı fark etti faciayı önledi! Karavanlardaki tehlike: ‘Uykuda yakalandıkları için ölebilirlerdi’
Karavan tatili, doğayla iç içe huzurlu bir yaşam sunsa da küçük yaşam alanlarında kullanılan ısıtma sistemleri ciddi tehlikeleri beraberinde getirebiliyor. Beş yıldır karavanıyla seyahat eden Güneyhan Tol ve ailesi, hafta sonu kamp yaptığı sırada komşu karavandan yükselen beyaz dumanı fark ederek iki çocuklu bir ailenin olası zehirlenme tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu anladı. Kapıyı ısrarla çalarak aileyi uyaran Güneyhan, olası bir faciayı önledi. Yaşadığı olayın ardından karavanlardaki güvenlik önlemlerine dikkat çeken Güneyhan, özellikle karbonmonoksit, duman ve gaz dedektörlerinin hayati önem taşıdığını vurguladı.

Gonca Kocabaş / Milliyet.com.tr – Doğayla iç içe yaşamayı seven ve beş yıldır çekme karavanıyla yurt içi ve yurt dışında seyahat eden Güneyhan Tol ve ailesi, hafta sonu kampında tanık olduğu tehlikeli olayı anlattı. Olay, az sayıda karavanın bulunduğu sakin bir kamp alanında meydana geldi. Sabah saatlerinde eşi karavanı toparlarken oğluyla birlikte temiz hava almak için yürüyüşe çıkan Güneyhan, başka bir karavanın arka tarafından yükselen hafif beyaz dumanı fark etti. Dumanın dizel ısıtıcıdan kaynaklandığını anlayan Güneyhan, egzoz gazının karavanın içine sızabileceğini düşünerek kapıyı çaldı.
‘CİDDİ BİR ZEHİRLENME RİSKİYLE KARŞI KARŞIYA KALABİLİRLERDİ’
‘Olay hafta sonu konakladığımız özel bir kamp yerinde gerçekleşti’ diyen Güneyhan, “Aslında bulunduğumuz yer doğa içerisinde oldukça sakin ve pek az karavancının bildiği bir işletmeye ait. O nedenle o sabahta alanda beş altı karavan anca vardık. Her sabah olduğu gibi eşim karavanımızı birazcık toparlarken bende oğlumla kısa bir temiz hava almaya çıkmıştım. Diğer karavanların önünden geçerken, bu karavanın arka tarafından çıkan hafif beyaz duman gözüme çarptı. Dizel ısıtıcının bu dumanı yaptığını anladım, kokusu da sinek ilaçlama araçlarının dumanına benziyordu. O sabah hava da rüzgârsız olduğundan duman olduğu yerde biraz yükseliyor ve yavaşça dağılıyordu. Oluşan dumanın içeri sızabileceğini düşünerek karavanın kapısını uzun uzun çaldım, ilk birkaç sefer rahatsız mı ederim diye tedirgin oldum ancak saati kontrol ettiğimde dokuzu geçiyordu ve kötü ihtimali göz önüne aldığımda bunun bir sorumluluk olduğu düşüncesiyle ısrarla kapılarını çaldım” dedi ve ekledi:
“Kapı açıldığında içeride iki çocuklu bir aile olduğunu gördüm. Tam da düşündüğüm gibi içerisi mazot kokuyordu ve hafif duman içeriye sızmıştı. Bunu algılayabilecek bir cihaz olmadığı için haberleri olmamıştı ve ben uyandırmasaydım belki de ciddi bir zehirlenme riskiyle karşılaşabilirlerdi. Kapıyı açan beyefendiye ısıtıcılarında bir sorun olduğunu ve hemen ısıtıcıyı kapatmasını söyledim; dizel ısıtıcılarda kapatma komutu verildiğinde yanma mahali içerisindeki gazı tahliye etmek için fan çalışır ve bunda da çalışmasıyla birlikte içerideki yoğun dumanı tahliye etti. Sonuçta kamp alanı tamamen duman altı oldu. Eğer kapatma komutu verilmemiş olsaydı içeride tam olarak yanamayan yakıtın oluşturduğu zehirli gaz yavaş yavaş salınacak ve bir kısmı içeriye sızarak hayati tehlike oluşturacaktı. Neyse ki olay içeridekilerin uyandırılması ve karavanın havalandırılmasıyla son buldu.”

‘UYKUDA YAKALANDIKLARI İÇİN HAYATLARINI KAYBEDEBİLİRLERDİ’
Karavanın bilinçsiz kullanılamayacak kadar özel bir yaşam alanı olduğunu dile getiren Güneyhan, “Ben aileyi öncesinde tanımıyordum. Olay anında kapıyı ailenin babası açtı, durumu kendisine hızlıca anlatmama rağmen içerde bulunan eşi ve çocuğunu uyandırmak için acele etmedi. Önce bi sigara yaktı ve bu durum beni çok şaşırttı. Dumandan etkilenmiş olabileceğini düşünerek ‘İsterseniz eşiniz ve çocukları da uyandırıp karavanı havalandırın dedim’. Söylediklerimi oldukça ağır kanlı şekilde gerçekleştirdi. Çıkan dumanı kendisi de gördü ancak pek tepki vermedi. Sanıyorum durumu pek kavrayamamış olacaklar ki gün içerisinde ne kendisi ne eşi hiçbir şekilde teşekkür etmedi. Alanda kendilerini tanıyan olup olmadığını soruşturdum. Karavanı ortak alıp oraya koymuşlar, anladığım kadarıyla o hafta sıra kimdeyse o kullanıyormuş. Dolayısı ile karavanın kullanımına ya da kültürüne hâkim birileri değillerdi. Aslında kendileri ile bir daha konuşmayı düşünmüyordum ancak akşam olduğunda aynı ısıtıcıyı açıp yine uyuma riskine girebileceklerini düşündüğümden herhangi bir önlem alıp almadıklarını sordum. Bu akşam için elektrikli ısıtıcı kullanacaklarını belirttiler. En azından vicdanen iyi hissetmiş oldum” şeklinde konuştu.
Bu tarz durumların hayati risk oluşturabileceğine dikkat çeken Güneyhan, “Mazotlu ya da gazlı hangi yakıtı kullanırsa kullansın herhangi bir eksik yanma durumunda eğer ki içeriye de sızıntı gerçekleşirse içeriye zehirli hava dolacağından kısa süre içerisinde insanları zehirleyebilir. Yaşadıkları tehlikeye uykuda yakalandıklarından dolayı muhtemelen kendileri hiçbir şey hissetmeden zehirlenip hayatlarını kaybedebilirlerdi. Olaydan sonra benzer duruma maruz kalmış birisinden de yorumlar aldım. Kendisi yaşamayanın bilemeyeceğini çok kötü zehirlendiğini ve tesadüfen hayatta kaldığını aktardı” dedi.

Güneyhan Tol ve ailesi
‘ISITICININ KALİTESİ KADAR DOĞRU MONTAJ DA ÖNEMLİ’
‘Aslında dünyanın önde gelen karavan üreticilerinde ısınma amacıyla gazlı ısıtıcılar oldukça yaygın kullanılıyor’ diyen Güneyhan, “Dizel ısıtıcıların ise gürültü, partikül ve NOx emisyonları gibi bazı dezavantajları olabiliyor. Bununla birlikte ülkemizde özellikle uygun fiyatlı dizel ısıtıcılar, karavan üretim maliyetlerini düşürmek amacıyla tercih edilebiliyor. Avrupalı üreticiler de dizel ısıtıcılar kullanıyor. Özellikle motokaravanlarda aracın kendi yakıt deposundan beslenebilmeleri önemli bir avantaj sağlıyor. Elbette her dizel ısıtıcı aynı kalitede değil. Malzeme kalitesi, yanma kontrol teknolojisi ve güvenlik donanımları bakımından oldukça gelişmiş, dolayısıyla daha pahalı sistemler de mevcut. Ancak ülkemizde maliyet avantajı nedeniyle daha ekonomik, çoğunlukla Çin üretimi cihazların tercih edildiğini görebiliyoruz” dedi ve ekledi:
“Doğrusunu isterseniz, dizel ısıtıcının kalitesi kadar montajının doğru yapılması da güvenlik açısından belirleyici. Ürün hakkında yeterli bilgiye sahip olmayan kişiler tarafından yapılan montajlarda bağlantı hataları, yanma havası girişinin ve egzoz çıkışının yanlış konumlandırılması, yağmur suyunun egzoz hattına girmesi veya yoğuşan suyun tahliye edilememesi ciddi riskler oluşturabiliyor. Normal şartlarda bu sistemlerde yanma gazları yaşam alanından ayrı tutularak dışarı atılıyor. Ancak egzoz hattındaki kaçaklar, hatalı montaj veya dışarı atılan gazların karavana geri girmesi durumunda zehirlenme riski ortaya çıkabiliyor.”

‘BU ÖNELMLER ÇOK ZOR VEYA MALİYETLİ DEĞİL’
‘Karavan kullanıcılarının bu konuda yeterince bilinçli olduğunu düşünmüyorum’ diyen Güneyhan, “Özellikle son yıllarda karavan kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte bu sistemlerin çalışma prensiplerini bilmeden kullananların sayısı da arttı. Çoğu kullanıcı ısıtıcının çalışmasını ve ortamı ısıtmasını yeterli görüyor. Oysa bu cihazlarda bir yanma işlemi gerçekleşiyor ve dolayısıyla egzoz gazlarının güvenli şekilde tahliye edilmesi gerekiyor. Özellikle son yaşadığımız olayda da gördüğümüz gibi, sistemde oluşabilecek bir arıza ciddi riskler doğurabiliyor. Bence kullanıcıların en azından cihazlarının temel çalışma prensibini, olası arıza belirtilerini ve alınması gereken güvenlik önlemlerini bilmesi gerekiyor” ifadelerine yer verdi.
Kendi karavanlarında ısıtma, sıcak su, ocak ve buzdolabının LPG ile çalıştığını söyleyen Güneyhan, “Öncelikle sistemlerin üretici talimatlarına uygun kullanılmasına ve periyodik kontrollerine dikkat ediyoruz. Karavanımızda karbonmonoksit dedektörü bulunduruyoruz. Bunun yanında LPG tesisatındaki bağlantıların ve hortumların kontrol edilmesi, havalandırma açıklıklarının kapatılmaması ve ısıtıcıların egzoz çıkışlarının önünün açık tutulması oldukça önemli. Ocak kullanırken de ortamın havalandırılmasına dikkat ediyoruz. Bunun yanında ocak kullanılırken ve sonrasında hala sıcakken yakınına bir şey koymamaya özen gösteriyoruz. Bir defasında yakınındaki tost yapmak için kullandığımız yağlı kâğıt alev almıştı ve biz o olaydan sonra yakınına bir malzeme ya da eşya koymamaya özen gösterdik. Aslında bu önlemler çok zor veya maliyetli değil ancak ihmal edildiğinde sonuçları ciddi olabiliyor” bilgisini paylaştı.

‘KARAVANDA UYURKEN GAZ KAÇAĞINI FARK ETMEK ÇOK DAHA ZOR’
‘Karavanlarda özellikle kış aylarında ısıtıcıların gece boyunca çalışması oldukça normal’ diyen Güneyhan, “Zaten bu sistemlerin birçoğu uygun koşullarda sürekli çalışabilecek şekilde tasarlanıyor. Burada önemli olan cihazın doğru monte edilmiş, bakımları yapılmış ve güvenli şekilde çalışıyor olması. Yanma havasının temini ve egzoz gazlarının tahliyesi mutlaka sağlanmalı. Karbonmonoksit dedektörünün çalışır durumda olması da özellikle gece saatlerinde hayati önem taşıyor. Ayrıca ocakların kesinlikle ortamı ısıtmak amacıyla kullanılmaması gerekiyor. Benim özellikle vurgulamak istediğim konu şu: Karavanda uyurken herhangi bir arızayı veya gaz kaçağını fark etmek çok daha zor. Bu nedenle güvenliği yalnızca kendi dikkatimizi esas alarak değil, doğru çalışan sistemler ve dedektörlerle sağlamamız gerekiyor” dedi ve ekledi:
“Aslında karavan yaşamı her mevsim bilgi, tecrübe ve dikkat gerektirir. Ancak kışın özellikle kapı ve camların kapalı olması ve yoğun ısınma ihtiyacı sebebi ile tehlikeli durumların meydana gelmesi daha olasıdır. Öncelikle türü ne olursa olsun uzun süre çalıştırılmayan ısıtıcılar ilk çalıştırmada kontrollü şekilde gözlem altında çalıştırılmalıdırlar. Sonrasında özellikle dizel ısıtıcıları sürekli düşük yüklerde çalıştırmak yerine, zaman zaman yüklü çalıştırarak içerisindeki yanmış gaz artıklarının tahliyesini sağlamak mantıklı olacaktır. Bu ve benzeri durumlarda sizi uyararak haberdar edecek sistemlerinizi de test ederek çalıştıklarından emin olmanız fayda sağlayacaktır.”

‘YANGINI ERKEN FARK EDEBİLMEK İÇİN DUMAN DEDEKTÖRÜ ÖNEMLİ’
‘Ben de kendi karavanıma karbonmonoksit sensörünü geçtiğimiz yıllarda kendi yaptığı hafif ticari aracında gece uykusunda hayatını kaybeden bir kişinin haberini gördükten sonra taktım’ diyen Güneyhan, “Aslında çözümü basit önlemler hayat kurtarabiliyor. Bu nedenle bu gibi kötü sonuçlanmamış ancak neredeyse faciayla sonuçlanabilecek potansiyeldeki olayların daha geniş kitlelere ulaştırılarak insanların bilinçlenmesini ve önlem almalarını sağlamak oldukça önemli. Karavanlarımızda ya da evlerimizde bu gibi tehlikelerden bizi haberdar edebilecek üç farklı dedektör tipi bulunuyor. Duman, karbonmonoksit ve gaz dedektörleri. Bunların her biri farklı bir tehlikeyi algılıyor. Karbonmonoksit renksiz ve kokusuz bir gaz olduğu için özellikle yanmalı ısıtıcı kullanılan karavanlarda CO dedektörü bulundurulmasını çok önemli görüyorum. Dedektörün montajında üreticinin talimatları esas alınmalı. Genel olarak bu tip gazlar havadan hafif olduklarından ısıtıcının bulunduğu bölümde tavana veya duvarın üst kısmına, cihazdan yaklaşık 1–3 metre uzağa yerleştirilmesi öneriliyor. Dedektör seçerken de EN 50291 standardına, karavan kullanımına uygunluğu gösteren EN 50291-2 standardına, alarm sesinin yeterliliğine ve sensörün kullanım ömrüne dikkat edilmeli. Benim kendi karavanımda kullandığım model, içerisinde kendisine 10 yıl yetecek pili ile geliyor ve 10 yılın sonunda pil değiştirilemediği için cihazın yenilenmesi gerekiyor” şeklinde konuştu.
Duman dedektörlerinin de oldukça önemli olduğuna dikkat çeken Güneyhan, “Çünkü karbonmonoksit dedektörü yangını veya dumanı algılamaz. Karavan içerisindeki elektrik tesisatından, prizlerden, akülerden ya da diğer ekipmanlardan kaynaklanabilecek bir yangını erken aşamada fark edebilmek için duman dedektörüne ihtiyaç var. Aslında sizin karavanınız dışından bile gelip içeriye dolabilecek dumana karşı sizi korumuş oluyor. Duman yükselme eğiliminde olduğundan bu dedektörler de genellikle tavana monte ediliyorlar. Duman dedektörleri bu üç çeşit arasında en ucuz olan olduğundan her karavana kesinlikle koyulması çok önemli” dedi ve ekledi:
“Gaz dedektörleri ise LPG kaçaklarını tespit etmek için kullanılıyor. Karavanlarda kullanılan propan-bütan karışımı havadan ağır olduğu için zemine yakın noktalarda birikebiliyor. Bu nedenle LPG dedektörleri genellikle zeminden yaklaşık 15–30 cm yüksekliğe monte ediliyor. Genel olarak tüm dedektörlerin havalandırma menfezlerinin hemen yanına veya dolap içlerine monte edilmemesine dikkat edilmeli.”
‘MALİYETİ DÜŞÜRMEK İÇİN UCUZ ALTERNATİFLERİ KULLANILIYOR’
‘Bence karavan alırken yalnızca iç tasarımına, konforuna veya fiyatına odaklanmamak gerekiyor’ diyen Güneyhan, “Özellikle elektrik ve gaz tesisatının nasıl yapıldığına, kullanılan ekipmanların kalitesine ve montajın yetkin kişiler tarafından gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğine dikkat edilmeli. Örneğin LPG tesisatında karavan kullanımına uygun, standartlara uygun şekilde döşenmiş bakır borular tercih edilmeli. Isıtıcı, ocak ve buzdolabı gibi cihazların da karavan kullanımına uygun ve gerekli güvenlik standartlarını karşılayan ürünler olması önemli” şeklinde konuştu.
‘Maalesef maliyetleri düşürmek amacıyla karavanlara uygun ekipmanlar yerine daha ucuz alternatiflerin kullanıldığını görebiliyoruz’ diyen Güneyhan, “Ancak bu ürünler, sürekli hareket halinde olan ve titreşim ile sarsıntıya maruz kalan bir karavanın çalışma koşullarına uygun olmayabiliyor. Dolayısıyla yalnızca uygun fiyatı nedeniyle tercih edilen bir karavan, hem seyir hem de konaklama sırasında ciddi güvenlik riskleri barındırabiliyor. Keyifli bir tatil için alınan karavan, ne yazık ki tehlike kaynağına dönüşebiliyor. Son yıllarda dizel ısıtıcıların karavanlara sonradan monte edilmesi de oldukça yaygınlaştı. Burada cihazın markası kadar doğru ve güvenli şekilde monte edilmesi de önemli. Ayrıca çekme karavan tercih edecek kişilerin, araçlarının çekme kapasitesini ve karavanın yüklü ağırlığını mutlaka dikkate almalarını öneriyorum” bilgisini paylaştı.
‘DUMANI FARK EDİP KOMŞULARIMIZI UYARMAMIZIN ÖNEMİ BİR KEZ DAHA ANLADIK’
‘Böyle bir olaya yakından tanık olmak insanın kendi aldığı önlemleri de yeniden sorgulamasına neden oluyor’ diyen Güneyhan, “Bizim karavanımızda karbonmonoksit dedektörü zaten bulunuyordu ancak bu olay sonrasında diğer güvenlik ekipmanlarının da ne kadar önemli olduğunu bir kez daha gördük. Özellikle duman ve LPG dedektörlerinin de ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini düşünüyorum. Benim diğer karavancılara vermek istediğim en önemli mesaj, bu sistemleri hafife almamaları. Karavanlar küçük yaşam alanları ve yaşanabilecek bir arızanın sonuçları çok ciddi olabilir. Üstelik tehlike yalnızca kendi karavanımızdan kaynaklanmayabilir. Bizim yaşadığımız olayda olduğu gibi komşu karavandaki bir sorun da çevresindekileri etkileyebilir. Bu yüzden hem kendi güvenliğimize dikkat etmeli hem de çevremizde gördüğümüz olağan dışı durumlara kayıtsız kalmamalıyız. O sabah dumanı fark edip komşularımızı uyarmamızın ne kadar önemli olduğunu bir kez daha anladık” dedi ve sözlerini şöyle sonlandırdı:
“Bir önerim de araç muayene sistemine ve ilgili kurumlara olacak. Çekme karavanlarımızın büyük bölümü her yıl muayeneye giriyor. Bu muayenelerde ağırlıklı olarak yürür aksam ve trafik güvenliğine yönelik kontroller yapılıyor. Ancak unutmamak gerekiyor ki karavanlarımız yalnızca yollarda seyahat ettiğimiz araçlar değil, aynı zamanda içerisinde yaşadığımız alanlar. Bu nedenle yangın söndürücü, duman ve karbonmonoksit dedektörü gibi temel güvenlik ekipmanlarının bulundurulmasının zorunlu hale getirilmesi gerektiğini düşünüyorum. Hatta bu şartların yalnızca periyodik muayenelerde değil, karavanların ilk üretim ve belgelendirme aşamalarında da aranması çok daha doğru olacaktır. O1 ve O2 sınıfındaki çekme karavanların tip onayı ve uygunluk süreçlerinde yaşam alanı güvenliğine daha fazla önem verilmesini öneriyorum. Çünkü bu konuların kullanıcıların inisiyatifine bırakılmayacak kadar hassas ve önemli olduğunu düşünüyorum.”
Kaynak: Milliyet