TCMB analizi: Deprem bölgesinde konut arzındaki artış, kiraları yavaşlatıyor

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın Merkezin Güncesi’nde yayımlanan “Deprem Bölgesi Konut Arzı ve Bölgesel Kira Enflasyonu Gelişmeleri” başlıklı analizinde, 6 Şubat 2023 depremlerinin konut arzı ve kira piyasası üzerindeki etkileri ele alındı.

TCMB Yapısal Ekonomik Araştırmalar Genel Müdürlüğü’nde araştırmacılar Ali Arda Dalseçkin, Süreyya Güder Köşgeroğlu ve Muhammed Hamza Kayrıcı tarafından hazırlanan analizde, dezenflasyon sürecinde en fazla katılık gösteren kalemlerden birinin kira olduğu belirtildi.

Deprem sonrasında bölgedeki konut stokunun önemli ölçüde azalmasının kiralık konut arzını daralttığı ve buna bağlı olarak kiraların hızlı yükseldiği ifade edildi.

Analizde, depremin kira piyasası üzerindeki etkisinin yalnızca deprem bölgesindeki illerle sınırlı kalmadığına da dikkat çekildi. Deprem nedeniyle yaşanan göç hareketlerinin, göç alan illerde kiralık konut talebini ve dolayısıyla kira fiyatlarını artırdığı kaydedildi.

YENİDEN İMAR, KONUT ARZINI HIZLA ARTIRDI

Deprem sonrası konut kaybını telafi etmek amacıyla kamu öncülüğünde kapsamlı bir yeniden imar sürecinin başlatıldığı hatırlatılan analizde, TOKİ tarafından tamamlanan deprem konutlarının sayısındaki artışa dikkat çekildi.

Buna göre, TOKİ’nin tamamladığı deprem konutlarının sayısı 2025’in başında yaklaşık 201 bine ulaşırken yıl sonunda bu sayı, yaklaşık 434 bine yükseldi.

TOKİ’nin depremden önceki üç yılda ürettiği yaklaşık 213 bin konut dikkate alındığında söz konusu rakamın, konut arzındaki toparlanmanın boyutunu ortaya koyduğu belirtildi.

Konut arzındaki artışın yapı kullanım izinlerinde de görüldüğü ifade edilen analizde, deprem bölgesinin Türkiye genelindeki yapı kullanım izinlerinden aldığı payın deprem öncesinde ortalama yüzde 12 civarında iken 2025’te yüzde 20’nin üzerine çıktığı bildirildi.

KONUT TESLİMLERİ HIZLANDIKÇA KİRA ARTIŞI YAVAŞLADI

Analizde, deprem bölgesindeki konut arzı ile kira enflasyonu arasındaki ilişki çevrim içi kiralık ilan fiyatları üzerinden incelendi.

Deprem illerinde kira enflasyonunun 2023 ve 2024 yıllarında diğer illere kıyasla belirgin şekilde daha yüksek seyrettiği, ancak konut teslimlerinin hız kazandığı 2025’te kira artışlarının yavaşlamaya başladığı belirtildi.

Bu durumun, deprem sonrasında konut arzındaki kayıp nedeniyle hızlanan kira artışlarının, konut arzının yeniden güçlenmesiyle birlikte ivme kaybettiğine işaret ettiği değerlendirildi.

DOLAYLI ETKİLENEN İLLERDE DE YAVAŞLAMA GÖRÜLDÜ

Analizde, depremden dolaylı olarak etkilenen illerdeki kira hareketlerinin de dikkat çekici bir seyir izlediği aktarıldı.

Bu illerde kira enflasyonunun 2024 ve 2025 yıllarında diğer illere yakın seviyelerde gerçekleştiği, 2026’da ise belirgin şekilde daha düşük seyrettiği belirtildi.

Söz konusu gelişmenin, deprem bölgesindeki konut arzının toparlanmasıyla birlikte daha önce göç alan illerde kiralık konut talebinin geri göç yoluyla zaman içinde azalmasıyla bağlantılı olabileceği ifade edildi.

Hanehalklarının konutların teslim edilmesinin hemen ardından geri dönmemesinin, çeşitli ailevi tercihler ve kısıtlar nedeniyle bu etkinin kira piyasasına gecikmeli yansımasını açıklayabileceği kaydedildi.

İNŞAAT KAPASİTESİ DEPREM BÖLGESİ DIŞINA YÖNELİYOR

Analizde, yeniden imar sürecinin kira piyasası üzerindeki gelecekteki etkileri açısından inşaat faaliyetlerinin bölgesel dağılımının önemli bir gösterge olduğu vurgulandı.

Deprem konutu projelerinin büyük ölçüde tamamlanmasıyla birlikte deprem bölgesindeki inşaat sektörü istihdamının gerilemeye başladığı, buna karşılık bölge dışındaki illerde hızlı bir artış görüldüğü belirtildi.

İnşaat kapasitesinin deprem bölgesi dışındaki illere yönelmeye başlamasının, konut arzındaki artışın daha geniş bir coğrafyaya yayılabileceğine işaret ettiği değerlendirildi.

KİRA ENFLASYONUNDA YAVAŞLAMA BEKLENTİSİ

Analizin sonuç bölümünde, deprem sonrası konut stokundaki kaybın, hem deprem bölgesindeki illerde hem de göç hareketleri nedeniyle bazı diğer illerde kira enflasyonunu artırdığı belirtildi.

Kamu öncülüğündeki yeniden imar çalışmalarıyla konut arzının güçlenmesinin ardından deprem illerinde kira enflasyonunun belirgin şekilde yavaşladığı, bu etkinin 2026’da depremden dolaylı etkilenen illerde de görülmeye başladığı ifade edildi.

Analizde, inşaat sektöründeki kapasitenin bölge dışına yönelmesi ve geri göç sürecinin zamana yayılması dikkate alındığında, konut arzındaki iyileşmenin önümüzdeki dönemde kira artışlarının yavaşlamasını destekleyebilecek unsurlardan biri olacağı değerlendirildi.

Kaynak: Ensonhaber