Şempanzeler arasında ilk 'iç savaş' çıktı! Yavrular annelerinden koparılıyor

2015 yılında primatolog Aaron Sandel, Kibale Milli Parkı’nda Ngogo şempanze grubunu izlerken bazı bireylerin alışılmadık şekilde gergin davrandığını fark etti. Yüz ifadeleri değişmişti, birbirlerine dokunarak güven arıyorlardı. Sandel bu anı daha sonra yıllar sürecek bir çatışmanın başlangıcı olarak yorumlamıştı.

Bu olayın en dikkat çekici tarafı, saldırganlığın yabancılara değil, bir zamanlar aynı grubun parçası olanlara yönelmiş olması. Bilim insanları uzun süredir şempanzelerin dış gruplara karşı agresif olabildiğini biliyordu. Ancak kendi içlerinde bu denli organize ve sistematik bir şiddet geliştirmeleri, insan davranışlarına şaşırtıcı derecede benzeyen bir tablo ortaya koydu.

Araştırmalara göre, 2018 yılına gelindiğinde Ngogo topluluğu tamamen ikiye ayrıldı. Batı ve Orta olarak adlandırılan bu iki grup, aynı alanı paylaşmayı bıraktı ve birbirlerine karşı saldırılar başlattı. Bu saldırılar sıradan çatışmalar değildi. Koordineli ve planlı ilerliyordu. Yedi yıl içinde en az yedi yetişkin erkek ve çok sayıda yavru hayatını kaybetti.

Saldırıların detayları ise oldukça sarsıcı. Araştırmacılar, özellikle yavruların hedef alındığını belirtiyor. Annelerinden koparılan bebeklerin öldürülmesi, yetişkin erkeklere yönelik toplu saldırılar ve fiziksel parçalanma gibi davranışlar gözlemlendi. Michigan Üniversitesi’nden John Mitani ise yaşananları “tam bir kaos” olarak tanımladı.

Bilim insanları bu bölünmenin nedenlerini anlamak için onlarca yıllık veriyi inceledi. 1995’ten itibaren uyumlu bir şekilde yaşayan grubun zamanla değişen dinamikleri, özellikle yaşlı bireylerin ölümü ve liderlik değişimleriyle birlikte farklı bir yöne evrildi. Alfa erkeğin değişmesi ve sosyal hiyerarşinin sarsılması, gerilimi artıran önemli faktörler arasında yer aldı.

Bununla birlikte, grubun büyüklüğü de önemli bir rol oynamış olabilir. Ngogo topluluğu yaklaşık 200 bireyden oluşuyordu ve bu sayı, tipik şempanze gruplarının oldukça üzerindeydi. Araştırmacılar, bu büyüklüğün sosyal bağların sürdürülmesini zorlaştırdığını ve rekabeti artırdığını belirtti.

Bu yıl gözler önünde belirginleşen kaos ortamı, gelecekteki birçok davranışa veya eğilime ışık tutuyor. Tıpkı geçmişte yaşanan benzer bir olayın bizi bugüne getirmesi gibi. 1970’lerde Tanzanya’daki Gombe Milli Parkı’nda gözlemlenen ve “Dört Yıllık Savaş” olarak adlandırılan süreçte, bir grup şempanze ana topluluktan ayrılmış ve ardından sistematik olarak yok edilmişti. Ancak o dönemdeki bilimsel veri eksikliği nedeniyle bu olayın kapsamı tam olarak anlaşılamamıştı.

Ngogo örneği ise çok daha detaylı verilerle destekleniyor. GPS kayıtları, davranış gözlemleri ve demografik analizler, bu çatışmanın bilimsel olarak en kapsamlı belgelenmiş örneklerden biri olmasını sağladı. Araştırmacılar bu nedenle yeni olayı, tür içinde yaşanan 'ilk kapsamlı iç savaş' olarak tanımlıyor.

Bu bulgular yalnızca hayvan davranışlarını anlamak açısından değil, insan toplumlarına dair çıkarımlar yapmak açısından da önemli. Araştırmacılar, şempanzelerde din, ideoloji ya da etnik kimlik gibi faktörler olmadan da şiddetin ortaya çıkabildiğine dikkat çekiyor. Bu da insanlardaki çatışmaların sadece kültürel sebeplerle açıklanamayabileceğini düşündürüyor.