İvi doğduğu topraklarda
Ressam İvi Stangali’nin 1964’teki zorunlu göçle yarım kalan hayatını konu alan “Sanatçısı Belirsiz* İvi Buradaydı”, Atina’daki prömiyerinin ardından İstanbul’da sahnelendi. Oyunun konuğu ressamın kızı Maya Stangali oldu

Efnan Atmaca – Ressam İvi Stangali, 1964 yılında zorunlu göçle ayrıldığı İstanbul’a “Sanatçısı Belirsiz* İvi Buradaydı” adlı tiyatro oyunuyla döndü. Prömiyeri 20 Eylül’de Atina’da gerçekleşen oyun 30. İstanbul Tiyatro Festivali kapsamında seyirciyle buluştu. Proje Tasarımı ve Yönetmen olarak Zeynep Özden ile Elif Sözer’in imzası olan oyunun yazarı Çiğdem Erdöl. Oynayanlar ise Tilbe Saran, Zeynep Özden ve Çağdaş Ekin Şişman. Tilbe Saran’a 30. İstanbul Tiyatro Festivali Onur Ödülü’nün takdim edildiği gecenin en değerli misafiri ise İvi Stangali’nin kızı Maya Stangali’ydi.
Onlar Grubu’nun kurucularından
Stangali, 1922’de İstanbul’da doğdu. 1942’de İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’ne misafir öğrenci olarak girdi ve Bedri Rahmi Eyüboğlu atölyesinde eğitim aldı. 1947’de Eyüboğlu’nun teşvikiyle öğrencileri tarafından kurulan Onlar Grubu’nun üyelerindendi. Almanya’nın Münih kentinde açılan “Türk Kadın Sanatçılar” sergisinde eserleri yer aldı. Ancak 1964’teki zorunlu sürgünle hayalleri yarım kaldı. Türk vatandaşlığına 10 yıl önce başvurmuştu ama hiç cevap gelmedi. Atina’ya yollandı İvi. Resimlerini bir sandığa doldurdu, arkasından gönderilmesini istedi. Ama resimleri ona hiç ulaşmadı. 11 aylık kızıyla Atina’da yeni bir hayata başladı, resim yapmayı bıraktı. Ve yıllar sonra “İvi S.” diye imza attığı tablo “Sanatçı Belirsiz” diye sergilendi. Onu tarihin derinliklerinden Sanat
Tarihçisi Prof. Dr. Seza Sinanlar Uslu çıkardı. Oyun da ilhamını Uslu’nun Sula Bozis ile yazdığı “İvi Stangali- Ressamı Hatırlamak” kitabından aldı.
Daha neler üretebilirdi?
Tilbe Saran’ın sahnede devleştiği oyun Stangali’nin çarpıcı hayat hikâyesinin yanı sıra onun sanata olan tutkusunu gözler önüne seriyor. Kafasındaki resmi bulma çabası, renklerle dansı, sanatı uğruna gösterdiği gayret onun ne kadar çalışkan, yetenekli, üretken bir sanatçı olduğunu ispat ediyor. Stangali’nin İstanbul’dan ve resimlerinden ayrılmamak için verdiği mücadele, küskünlüğü, tüm zorunlu göçmenler gibi isyanı bu hikâyeyi sadece onun olmaktan çıkarıp bugünün dünyasına getiriyor. Böylelikle hem göçün zorluğunun altı çiziliyor hem de ressamın eğer izin verilseydi daha neler üretebileceğini gösteriyor.

‘Bugünün mültecileri burada’
Maya Stangali oyunun sonunda yaptığı konuşmayla annesinin hikâyesi üzerinden bugüne seslendi: “Bu eser yalnızca İvi’yi anlatmıyor; bugün, annemin yaşadığı dönemden farklı koşullarda, yaşadıkları yeri ve hayatlarını terk etmek zorunda kalan bütün o insanları da anlatıyor. İsimsiz olarak buraya geliyorlar; misafirperverlikten çok dışlanma ve tecrit mekânlarında yaşamaya zorlanıyorlar. İçlerinden pek çoğu isimsiz bir şekilde denizin dibinde kayboluyor ve onların hikâyelerini hiçbir zaman öğrenemeyeceğiz. Bizi görünmez insanların çaresizliğiyle karşı karşıya bırakan insanlar… Onları yaşadıkları topraklardan süren umutsuzluk ile onları bizim topraklarımıza getiren umut arasında kalan insanlar. Bu gösteri önemli çünkü tek bir insanın hikâyesi üzerinden bize şunu söylüyor: Bugünün mültecileri burada. Onların isimleri var ve görünür olmaya, yaşamaya hakları var.”
Kaynak: Milliyet