İngiltere ve İsrail arasında Falkland ‘çatlağı!’ İsrail 1982’de Arjantin’i Londra’ya karşı nasıl silahlandırdı?

Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – İngiltere ve İsrail arasındaki tansiyon Londra’da yaklaşık 1 ay önce göreve gelen Andy Burnham hükümetinin İsrail’e yönelik eleştirilerinin ardından giderek yükseliyor. İngiltere Dışişleri Bakanı Ed Miliband’ın geçtiğimiz günlerde parlamentoda yaptığı konuşmada İsrailli yerleşimcilerin Filistinlilere yönelik saldırılarını sert bir dille kınamış ve İngiltere’nin İsrail politikasında “kapsamlı bir değişikliğe” gideceğini açıklamıştı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise bu açıklamanın ardından İngiltere’yi “Britanya İslam Cumhuriyeti” olarak nitelendirdi. Karşılıklı açıklamalar, Binyamin Netanyahu’nun oğlu Yair Netanyahu’nun gerilime yönelik söylemlerinin ardından Arjantin ve İngiltere arasındaki Falkland Adaları sorununa kadar uzandı. Yair Netanyahu, Falkland Adaları’nın İngiltere’ye değil Arjantin’e ait olduğunu öne sürdü. 

Halihazırda İngiltere idaresinde olan Falkland adaları Atlantik Okyanusu’nun güneyinde Arjantin açıklarında bulunuyor

İNGİLTERE VE İSRAİL ARASINDAKİ ‘GİZLİ ÇATIŞMA’ 

Güney Atlantik’te bulunan Falkland Takımadaları günümüzde yaklaşık 3 bin 600 kişilik bir nüfusa sahip. Üzerinde yaşayanların büyük bölümü adaların İngiliz yönetiminde olmasını destekliyor olmasına rağmen bölge Arjantin ve İngiltere arasında zaman zaman hâlâ devam eden ve temelleri 19. yüzyıla dayanan tartışmalara sebep oluyor. Bu gerilimin zirve yaptığı dönem ise 1980’li yıllar olarak biliniyor. İngiltere’nin 1833 yılında adadaki Arjantin garnizonunu zorla çıkartarak idareyi ele geçirmesiyle başlayan kriz, 1982 yılında savaşa dönüştü. O dönemde Arjantin’de darbeyle başa geçen askeri cunta, Arjantin iç siyasetteki sıkıntıları unutturmak amacıyla adaları işgal etti ve gerilim yerini savaşa bıraktı. Dönemin İngiltere Başbakanı Margaret Thatcher’ın binlerce kilometre öteye donanma göndermesiyle başlayan ve 74 gün süren kanlı savaşın ardından İngiltere adalarda kontrolü yeniden sağladı. 

Falkland savaşı sırasında görev alan ve İngiliz ordusuna ait olan Harrier savaş uçakları

Yair Netanyahu’nun Falkland Adaları konusunda son dönemde İngiltere’ye yönelik alaycı tavrı bir çok kişi için beklenmedik bir çıkış olsa da bu durum tam da Falkland Savaşı sırasında geçmişten bu yana çoğu zaman yakın ilişkilere sahip İngiltere ve İsrail arasında unutulmaya yüz tutmuş bir gerilime uzanıyor. Bu gerilimin temellerinde ise İsrail’in 1980’lerde Falkland Savaşı sırasında Arjantin’i İngiltere’ye karşı silahlandırması yatıyor. 

‘GÖZÜMÜZÜ BOYAMAK İÇİN BÜYÜK ÇABA VERİYORLAR’ 

İsrail’in Falkland Savaşı sırasında Arjantin’e gerçekleştirdiği silah sevkiyatı, yine bir başka Güney Amerika ülkesi olan Peru üzerinden yapılan kargo uçuşlarıyla gerçekleşti. Arjantinli gazeteci Hernan Dobry’nin 2011 yılında yazdığı bir kitapta yer alan bu bilgiye ek olarak İsrail o dönemde Arjantin’e savaş uçakları dışında havadan havaya füzeler, tanksavar mayınları, havan topları, makineli tüfekler ve savaş uçaklarının menzilini uzatmak için ek yakıt tankları sattı. Tüm kalemler toplandığında İsrail, İngiltere’yle savaştığı sırada Arjantin’e yaklaşık 1 milyar dolar değerinde silah sattı. 

Skyhawk savaş uçağı

İsrail hükümeti Arjantin’i silahlandırdığı iddialarını defalarca reddetti; bu da İngiliz Dışişleri Bakanlığı’nın İsrail’in eylemleriyle ilgili keşfettiği ayrıntıları İngiliz basınına sızdırmasına yol açtı. Sızdırılan belgelerde Arjantin’in İsrail Havacılık Sanayii (IAI) şirketine ödeme yapmak için Panama’daki bir aracı kanalıyla İsviçre bankası Credit Suisse’e gizlice para transfer etmeye çalıştığı açıkça görünüyordu. 

İNGİLTERE’NİN ORTA DOĞU POLİTİKASINA ARJANTİN’LE CEVAP VERDİLER 

İsrail’in İngiltere ile savaşta olduğu dönemde Arjantin’i silahlandırmasının altında birden fazla neden bulunuyordu. İsrailli yetkililer, o dönemde İsrail’de gelişmekte olan silah sanayisinin dünya genelinde yeni pazarlara açılmasını istiyordu ve Latin Amerika’daki silah pazarına bu bölgede savaşta olan bir ülkeye satış yaparak girmek iyi bir başlangıç olabilirdi. Bu adım aynı zamanda o dönemde İsrail’e silah ambargosu uygulayan İngiltere’ye de bir cevap niteliği taşıyabilirdi. Dönemin İsrail Başbakanı Menachem Begin de geçmişte çok sayıda İngiliz askerinin ölümüne sebep olan Irgun Zvai Leumi örgütünün üst düzey isimlerinden birisi olduğu için İngiltere’ye karşı özellikle gergin bir tavır içindeydi. 

Falkland savaşı sırasında Arjantin askerleri

Tüm bunlara ek olarak İngiltere’nin mevcut Orta Doğu politikası da Tel Aviv’i rahatsız ediyordu. İsrail 1982’de Lübnan’ı işgal ettiğinde, İngiltere Başbakanı Margaret Thatcher ABD Başkanı Ronald Reagan’a dengeli bir politika izlenmesi gerektiğini söylemiş ve İsrail’e verilecek sınırsız desteğin Arap dünyasında tepkilere yol açacağı konusunda uyarıda bulunmuştu. Thatcher, yaşananların ardından İsrail’e yönelik 1994 yılına kadar sürecek bir silah ambargosu uygulanması yönünde karar alarak İngiltere’nin yaşananlardan rahatsız olduğunu ifade etmişti. Bu gelişmeler üzerine Begin liderliğindeki İsrail hükümeti, Arjantin’e silah satarak İngiltere’ye cevap vermeyi hedefledi. İsrailliler bu hamleyle, Londra’yı hem silah ambargosunu kaldırmaya hem de Arap ülkelerine silah satışını durdurmaya zorlayabileceğini düşünüyordu. Ancak bu hesap tutmadı. Thatcher yönetimi geri adım atmadığı gibi, İsrail’in işgal altındaki Filistin topraklarında kurduğu yasa dışı yerleşimleri sert bir dille kınayan Venedik Deklarasyonu’nu imzalayarak tutumunu daha da sertleştirdi ve iki ülke arasındaki ilişkiler yaşananlar sebebiyle uzun süre sorunlu bir halde devam etti. 

Kaynak: Milliyet