Fethiye Körfezi nefes alacak

Ayşegül Kahvecioğlu – Sıfır Atık Mavi Projesi kapsamında Fethiye Körfezi’nde Akdeniz’in en büyük çevre koruma seferberliği başlıyor. Bir taraftan deniz ekosistemi için hayati öneme sahip deniz çayırlarını koruyacak Mapa-Şamandıra Sistemleri devreye alınırken diğer taraftan İç Körfez’de biriken ve deniz ekosistemini tehdit eden dip çamuru temizlenecek.

BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı Emine Erdoğan’ın himayesinde, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen Sıfır Atık Mavi Projesi kapsamında Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi’nde iki büyük proje için 2024 yılında adım atıldı. Bakanlığa bağlı Tabiat Varlıklarını Koruma (TVK) Genel Müdürlüğü’nce “Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi Fethiye İç Körfezi Deniz Dibi Tarama Malzemesinin Temizlenmesi Fizibilite Projesi” başlatıldı. Eş zamanlı olarak dünyadaki oksijenin yüzde 70’ini üreten ve “denizlerin ormanları” olarak bilinen deniz çayırlarını korunması için Mapa-Şamandıra Yönetim Sistemleri Projesi’nde de harekete geçildi. Teknelerin koylarda çapa atmadan, deniz tabanına sabitlenmiş tonoz ve mapa sistemlerine güvenli şekilde bağlanmasını sağlayacak proje için Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi’ndeki Göcek-Dalaman Koyları pilot bölge ilan edildi.

2.7 metre kalınlığında

Dip çamuru için Fethiye Körfezi’nde yapılan araştırmadaartan insan, turizm ve sanayi baskıları sonucunda su derinliği seviyelerinde büyük oranda değişimler tespit edildi. Körfez’de biriken çamurun kalınlığı ortalama 2.7 metre olarak ölçüldü. Yaklaşık 600 hektar alanda birikmiş 16 milyon 268 bin 925 metreküp çamur bulunduğu tespit edildi. Biriken çamurun fiziksel ve kimyasal analizleri yapıldı, alıcı ortamlara çıkarılmasının tehlike arz etmediği saptandı.

2 gemiyle dip temizliği

Dip çamurunun çıkarılması için TVK Genel Müdürlüğü tarafından ilk etapta 3 yıllık planlama yapıldı. Akdeniz’in en büyük çevre seferberliği olacak bu proje kapsamında bakanlığa bağlı Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) 2 dip tarama gemisi ile Fethiye Körfezi’nde biriken dip çamurunu temizleyecek. Körfez’de biriken dip çamuru ve sediman, tarama gemileriyle çıkarıldıktan sonra bertarafı sağlanacak. Projenin tamamlanmasıyla Fethiye Körfezi’nde ortalama 3.4 metrelik derinlik sağlanması hedefleniyor. Körfez’in dip kısmını tamamen kaplayan ve doğal yaşamı olumsuz şekilde etkileyen çamurun çıkarılmasıyla Fethiye Körfezi ekosisteminin doğal yapısına kavuşturulması sağlanacak.

Sıfır Atık Mavi

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, “Sıfır Atık Mavi” projesi kapsamında Akdeniz’in en büyük çevre koruma seferberliğini başlattıklarını duyurdu. Kurum, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “Denizlerimizin mavisi gelecek nesillere ulaşsın diye Akdeniz’in en büyük çevre koruma seferberliğini başlatıyoruz. Fethiye’de deniz ekosistemini tehdit eden 16.2 milyon metreküp dip çamurunu temizliyoruz. Deniz çayırlarını koruyacak, çapa atmaya gerek kalmayacak, Mapa-Şamandıra Sistemini devreye alıyoruz. Kontrolsüz tekne bağlamanın önüne geçerek deniz trafiğini düzenliyoruz” dedi.

Koyların uzun süreli otel gibi kullanımı önleniyor

Belirtilen tarih ve saatte koya yanaşan teknelere artık DERİA palamar ekipleri mapa şamandıra bağlama ve ayrılma desteği veriyor. Sistemle koylardaki tekne yoğunluğu ve kullanım süreleri de kontrol altında tutuluyor, koyların uzun süre adaletsizce otel gibi konaklama amaçlı kullanılması engelleniyor. DERİA kontrol ekipleri ile sahadaki bağlama düzeni ve sistem kullanımı kapasitesi anlık takip ediliyor. Yine DERİA atık alım gemisi ile teknelere atık alma hizmeti sunuluyor. Bu sayede de Fethiye Körfezi’nin temizliği çevresel sürdürülebilirliği destekleniyor. Halihazırda DERİA sisteminde 14 palamar botu, 4 deniz denetim botu, 1 hizmet botu, 1 atık alım gemisi görev yapıyor.

Sistem nasıl çalışıyor?

Deniz mapası kıyısal bağlanma noktası olarak kullanılırken, şamandıra teknelerin bağlanmasını sağlayan yüzer cisim işlevi görüyor. Şamandırayı deniz tabanında sabit tutan tonozlar ise beton yapılardan oluşuyor. Böylece teknelerin demir atarak deniz tabanındaki deniz çayırlarına zarar vermesi önleniyor.

Çapa yerine Mapa-Şamandıra

Çevre Ajansı Başkanı Nurullah Öztürk dün Göcek’te hayata geçirilen Mapa Şamandıra Projesi ile ilgili basın toplantısı düzenleyerek, bugüne kadar yapılan çalışmalara ilişkin bilgi verdi. Buna göre, Mapa-Şamandıra Yönetim Sistemleri Projesi kapsamında pilot bölge ilan edilen Göcek’teki 17 koyda 896 deniz mapası, 876 tonoz kullanılarak toplamda 856 tekneye hizmet verebilecek mapa şamandıra sistemleri oluşturuldu. Bu sistemle yalnızca bir tekne bağlama altyapısı değil, Göcek Körfezi’ndeki deniz trafiğini, tekne kapasitesini, çevresel korumayı ve denizcilik hizmetlerini tek bir sistem altında yöneten bütünleşik bir deniz alanı yönetim modeli adım adım hayata geçirildi. Projenin dijital alt yapısı için DERİA Göcek Körfezi Dijital Mapa Şamandıra Yönetim Sistemi kuruldu. Mobil bir uygulama olan DERİA ile teknelere dijital rezervasyon imkanı getirildi. En yakın mapa şamandıra sistemini gösteren uygulama sayesinde koyların tekne uygunluğu ve bağlama süreçleri dijital ortama taşındı. Bu sayede tekne sahiplerinin gelişi güzel çapa atması yerine DERİA uygulamasıyla telefonları üzerinden en yakın mapa şamandıra sistemine yönlendirilmesi sağlandı.

Kaynak: Milliyet