Her savaşta geri dönen uçak! 'Uçağı olan silah' için son cephe İran mı?
Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları hâlihazırda devam ediyor. İran ise bu saldırılara cevap olarak Orta Doğu’da bulunan ABD üslerini ve İsrail’i füzeler ve drone sistemleriyle hedef alıyor. Açık kaynaklara yansıyan bilgilere göre ABD’nin İran’a yönelik saldırılarında ağırlıklı olarak F-15, F-35 ve F-18 gibi savaş uçakları kullandığı görülüyor. Ancak son dönemde bu uçakların arka planında kalmış olan ve aslında savaşın başından bu yana aktif olarak kullanılan başka bir savaş uçağı ön plana çıkmaya başladı: A-10 Thunderbolt II yakın hava desteği uçağı. Temelde bir tank avcısı olan ve uzun yıllardır emekli edilmeye çalışılan A-10 uçakları, hâlihazırda ABD’nin Irak ve Hürmüz Boğazı’nda İran’a karşı yürüttüğü operasyonda önemli bir rol oynamaya başladı. A-10 uçaklarının savaş bölgesinde faaliyetlerini tekrar artırmasının ardından Amerikan kamuoyunda bu uçağın emekli edilmemesi yönünde çağrılar artmaya başladı. Uzmanlara göre “Önce silah sonra uçak” mantığıyla tasarlanan A-10, 1980’li yıllardan bu yana benzer bir döngüyü yaşıyor. ABD ordusunun daha önce 2030 yılına kadar elindeki tüm A-10 uçaklarını emekli etmek yönünde planlar yaptığı biliniyor. Ancak İran’da yaşanan gelişmelerin ardından A-10’un geçmişte yaşadığı “emeklilik döngüsü” bir kez daha tekrar edebilir.
A-10 “Thunderbolt II” veya daha sevgiyle “Warthog” (yaban domuzu) olarak bilinen uçaklar, ABD ordusunun 1970’li yıllarda yakın hava desteği ihtiyacını karşılamak istediği bir ihalenin sonucunda tasarlandı. Bu yıllar Soğuk Savaş yıllarıydı ve ABD ordusuna Sovyetler Birliği’nin devasa zırhlı gücü karşısında tankları havadan imha ederek karada üstünlük sağlayacak bir hava aracı gerekiyordu. Ordu, Vietnam Savaşı’ndan alınan dersler ışığında AX projesinin katılımcılarından, ana silahı yüksek ateş gücüne sahip olan ve dakikada 4 bin mermiye kadar ateş edebilen 30 mm’lik döner top olan bir uçak istiyordu. Bu isterler, ortaya çıkacak uçağın maliyet etkin bir çözüm olabilmesi için oldukça önemli hususların başında geliyordu.
SOĞUK SAVAŞ SONA ERİNCE GÖZDEN DÜŞTÜ
ABD ordusunun yakın hava desteği uçağının seçilmesi için açılan ihaleye Hughes, Philco-Ford, General American Transportation ve General Electric şirketleri yanıt verdi. Yapılan testlerde finale General Electric ve Philco-Ford şirketleri kaldı. İhale sona erdiğinde kazanan, General Electric şirketinin GAU-8/A Avenger topu olmuştu. Projede kullanılacak silahın seçilmesinin ardından bu silahın hangi uçak gövdesi üzerinde olacağına yönelik yarışma başladı. Fairchild Republic (YA-10) ve Northrop (YA-9) prototiplerinin yarıştığı ihalede kazanan YA-10 oldu. İlk uçuşunu 1972 yılında yapan YA-10, 1976 yılından itibaren ABD ordusunda A-10 adıyla hizmete girdi. 
GAU-8/A Avenger topu
A-10, ana silahı olan GAU-8/A Avenger adlı, dakikada 3 bin 900 mermi ateşleyen 30 mm’lik yedi namlulu Gatling topunun etrafında inşa edildi. Tank avcısı olarak adlandırılan topun kendisi yaklaşık 280 kilogram ağırlığındaydı ve mühimmat yüklendiğinde bu ağırlık bin 800 kilograma kadar çıkıyordu. Mühendisler, uçağın iniş takımını GAU-8/A topuna yer açabilmek için sağa doğru kaydırmıştı. Uçak, pilotun etrafını saran bir zırh korumasına sahipti. A-10 eşine az rastlanır şekilde önce silah, sonra uçak mantığıyla tasarlanmıştı ve birçok kişinin gözünde silahı olan bir uçak olarak değil, uçağı olan bir silah olarak görülüyordu. Ancak A-10, tüm bu özelliklerine rağmen hizmete girdikten kısa süre içinde tartışma konusu hâline gelmişti. 1991 yılında Sovyetler Birliği’nin dağılması ve Soğuk Savaş’ın sona ermesinin ardından askerî bütçelerde büyük kesintilere gidilmişti ve birçok ülke bu ortamda tek görevleri olan uçakları tercih etmek yerine çok rollü savaş uçaklarını tercih etmeye başlamıştı. A-10 uçaklarının hizmet dışı bırakılmasına yönelik tartışmalar başlamıştı. Ancak tam da bu tartışmaların yaşandığı sırada Orta Doğu’da etkisi zaman zaman hâlâ hissedilen bir olay patlak vermek üzereydi: Saddam Hüseyin yönetimindeki Irak, Kuveyt’i işgal etmişti ve ABD bu işgale sert bir müdahale etmeye hazırlanıyordu.
Saddam’ın Kuveyt’i işgal etmesinin ardından ABD öncülüğündeki koalisyon güçleri, Irak güçlerini Kuveyt’ten çıkarmak için geniş kapsamlı bir saldırıya başladı. “Çöl Fırtınası Operasyonu” olarak adlandırılan bu harekât tarihe Birinci Körfez Savaşı olarak geçti. A-10 uçakları, Irak’a karşı yapılan operasyonda aktif şekilde rol aldı ve yaklaşık 8 bin 100 sorti gerçekleştirdi. Seyreltilmiş uranyumlu mermiler kullanan A-10 uçakları, Irak ordusuna ait 900’den fazla tank, iki binden fazla askerî araç ve yaklaşık bin 200 topçu sistemini imha etmişti. Sayıca az olan A-10 filosu, Irak ordusunun imha edilmesinde oldukça büyük bir rol üstlenmişti ve gösterdiği başarı sebebiyle hizmet dışı bırakılmaktan kurtulmuştu.
“EMEKLİLİK DÖNGÜSÜ”NE GİRDİ
1990’lı yılların ortasında ABD Hava Kuvvetleri, A-10 uçaklarını hizmet dışı bırakmak için tekrar planlama yapmaya başladı. Ancak tam da bu noktada Balkanlar’da yaşanan karışıklıklar sebebiyle ABD’nin bölgede yapacağı konuşlandırmada A-10 uçaklarına yeniden görev verildi. Balkanlar’a konuşlandırılan uçaklar, Bosna ve Kosova’da yakın hava desteği ve ileri hava kontrolü sağladı. Takvimler 2001 yılını gösterdiğinde, tıpkı Orta Doğu’nun kaderi gibi A-10’un da kaderi değişti. 11 Eylül saldırıları sonrasında ABD, Afganistan ve Irak’ta geniş çaplı bir işgale başladı ve A-10 uçakları bu işgaller sırasında karadaki birlikleri desteklemek için önemli rol oynadı. Emekli edilmek istenen A-10’lar bir anda kara birliklerinin favorisi hâline gelmişti ve hemen her çatışmada yakın hava desteği sağlaması için talep edilmeye başlanmıştı. ABD Hava Kuvvetleri’nin A-10 uçaklarını emekli etme isteği bir döngü içerisine girmişti. Bu yönde yapılan her planlamanın ardından yaşanan bir savaş ya da acil durum, bu uçakların kullanılmasını zorunlu kılıyordu ve A-10 bu görevleri başarılı şekilde tamamladığı için kongre üyeleri uçakların hizmet dışı bırakılmasını engelliyordu. Bu döngü 2010’lu yıllara kadar devam etti. 
A-10 pilotlarının eğitim yaptığı sahada bulunan hedef zırhlı araç
2014 yılında ABD Hava Kuvvetleri bu uçakları bir kez daha emekli etmek ve bu uçaklardan doğacak maliyeti F-35 uçakları için kullanmak istedi. Ancak A-10 uçakları Suriye, Irak ve Afganistan’da görevlerine devam ediyordu ve ordu uçağın performansından memnundu. Bu sebeple hizmet dışı bırakılmak istenen uçaklar modernizasyon programına alındı ve bir kez daha emekli edilmekten kurtuldu. 2021 yılında ABD Hava Kuvvetleri’nin A-10’ları hizmetten çıkarma planı bir kez daha kongre tarafından engellenmiş olsa da 2024 yılında bu uçaklar için yolun sonu görünmeye başladı. 2024 yılında A-10 tanıtım filosu son gösteri uçuşunu yaptı. Aynı yıl 42 uçak hizmetten çekildi. 2025 yılı planlamasında da 56 uçağın hizmetten çıkarılması için gerekli çalışmalar yapıldı ve 2026’da kalan son 162 adet A-10’un da hizmet dışı bırakılmasıyla bu uçakların döneminin sonlandırılması hedeflendi.
2020 yılından sonraki süreçte hizmet dışı bırakılan uçakların bir kısmının Ürdün’e ve hâlihazırda Rusya ile savaşta olan Ukrayna’ya devredilmesi gündeme gelmiş olsa da bu adımlar hiçbir zaman atılmadı. ABD ordusu bu yıllarda hâlâ hizmette tuttuğu uçakları insansız hava ve deniz araçlarında kullanmak için çeşitli eğitim ve test faaliyetleri yürüttü.
A-10 DÖNGÜSÜ GERİ Mİ DÖNÜYOR?
ABD Hava Kuvvetleri’nin hizmetten çıkarmaya başladığı A-10 uçaklarına yönelik son tartışmalar, ABD’nin İsrail ile birlikte İran’a karşı gerçekleştirdiği saldırılarla yeniden alevlendi. A-10 uçakları, 28 Şubat’tan bu yana geçen süre boyunca F-15, F-35 ve F-18 uçaklarının gölgesinde kalmış olsa da savaşın Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş güvenliğini tehlikeli hâle getirmesiyle tekrar ön plana çıktı. ABD Genelkurmay Başkanı General Dan Caine, geçtiğimiz hafta Pentagon’da düzenlediği basın toplantısında, “A-10 Warthog şu anda çatışmalara katılıyor ve Hürmüz Boğazı’nda İran’a ait hızlı saldırı botlarını avlayıp imha ediyor.” dedi ve uçakların daima göreve hazır olduğunu ifade etti.
A-10 uçakları halihazırda ABD'nin İran'a karşı yürüttüğü operasyonlarda görev alıyor
ABD merkezli Defence One isimli internet haber sitesine konuşan Washington merkezli düşünce kuruluşu Stimson Center’ın kıdemli araştırmacısı ve ulusal güvenlik reform programı direktörü Dan Grazier, A-10 uçaklarının İran’a yönelik saldırılara katılmasının bir uyarı olduğunu ifade ederek bu uçakların hizmette kalmaya devam etmesi gerektiğini ifade etti. Grazier, A-10 uçaklarının maliyet etkin çözümler sunduğunu ifade ederek, “F-35, ulusal güvenlik yapısının orta yaş krizine girip Ferrari satın alması gibiydi. A-10 ise, yedek parça bulabildiğiniz sürece düzenli bakımla hizmet vermeye devam edecek olan o eski, güvenilir bir kamyonete benziyor.” dedi.
ABD ordusunun yaklaşık 50 yıldır kullandığı A-10 “Warthog” uçakları hâlihazırda Hürmüz Boğazı ve çevresindeki muharebe görevlerine devam ediyor. Hâlihazırda hizmetten çıkarılmaya başlanan uçaklara ilişkin alınan yeni bir karar yok ve İran’a yönelik saldırılar Warthog’un tarihindeki son büyük muharebe görevlerinden biri olabilir. Uçakların akıbetinin gelecekte ne olacağını ise zaman gösterecek.
Kaynak: Milliyet