Duyulmayan sözlerin hikâyesi

MELİSA VARDAL – 30. İstanbul Tiyatro Festivali kapsamında İstanbul’a konuk olan Birleşik Krallık merkezli tiyatro topluluğu Ad Infinitum imzalı “Veda Ritüeli”, sağır tiyatro oyuncusu Ramesh Meyyappan’ın George Mann ile birlikte tasarladığı bir solo performans. Yıllar önce babasıyla yaşadığı çatışmalar nedeniyle doğduğu topraklardan ayrılan ve babasının ölüm haberini alan Arjun, cenaze törenini düzenlemek ve babasına son görevini yerine getirmek için  oğluyla birlikte Hindistan’a dönüyor. Bu dönüş yıllarca konuşulamamış sözlerin, bastırılmış öfkenin ve özlemin açığa çıktığı bir yüzleşme hâlini alıyor. Arjun’un vedası tam da bu yarım kalmış konuşmaya ölümün ardından da olsa bir ses, ve bir karşılık bulma çabası.

‘Beni duymayı tercih etmedin’

Arjun’un babasıyla ilişkisinin temelindeki en büyük kırılmalardan biri aralarında ortak bir iletişim dilinin kurulamamış olması. Doğuştan sağır olan Arjun’un babası, oğluyla iletişim kurabilmek için işaret dilini öğrenmeyi hiçbir zaman seçmemiş. Çocukluğunda bir arkadaşı sayesinde işaret diliyle tanışan Arjun ilk kez o zaman ‘konuşabiliyor’ ve ‘duyabiliyor’. Kendisini ifade edebildiği bir dünyanın kapısını aralayan Arjun’un ailesiyle, özellikle babasıyla kurmaya çalıştığı iletişim ise sürekli kesintiye uğruyor. İnanç farklılıkları ve yaşam tercihleriyle derinleşen baba-oğul çatışması, Arjun’un uzaklaşmasıyla sonuçlanıyor. Oyunun en çarpıcı anlarından biri de bu yıllara yayılan iletişimsizliğin görüldüğü hesaplaşma anı. Kendi oğlu ile işaret dili kullanarak konuşan Arjun babasına neden hiçbir zaman işaret dili öğrenmediğini soruyor. Onun kimliğini, dilini ve sağır kültürünü anlamadığını dile getiriyor. Ve şu ifadeleri kullanıyor: “Ben seni fiziksel olarak hiç duymadım baba. Sen ise beni duymayı tercih etmedin”. “Veda Ritüeli”, “İşitme engelli bir adam babasına nasıl veda eder? Ona söyleyemediği, belki de yıllarca içinde biriktirdiğiniz hangi sözleri dile getirir? Ölümün ardından yarım kalan bir hesaplaşmayı tamamlamak mümkün mü?” sorularının peşine düşüyor.

Titreşimleri hissetmek

“Veda Ritüeli”ni etkileyici kılan yalnızca anlattığı hikâye değil, bu hikâyeyi sahneye taşıma biçimi. Meyyappan, tek başına sahnede Arjun’un yanı sıra babasına ve çocukluğunda karşılaştığı diğer karakterlere de hayat veriyor. Oyuncu performansında mim, fiziksel tiyatro ve Britanya İşaret Dili’ni bir araya getiriyor. Anlatı, sahnenin arkasındaki ekrana yansıyan yaratıcı üstyazılar ve animasyonlarla destekleniyor. Ancak sahnede sessizliğin hâkim olduğu düşünülmesin. Ses tasarımı ve Tayo Akinbode’ye ait müzikler, ses efektleri ve güçlü bas frekansları sesi yalnızca işitilen değil, bedenle de hissedilebilen bir unsura dönüştürüyor. Meyyappan’ın işitmemesi, ritmi takip etmesine engel olmuyor çünkü titreşimleri hissederek müzikle kurduğu eşzamanlılık ve ritim duygusunu koruyor.

Kaynak: Milliyet